الهلاك على ثلاثة أوجه: افتقاد الشيء عنك، وهو عند غيرك موجود كقوله تعالى: هلك عني سلطانيه [الحاقة/ 29]. - وهلاك الشيء باستحالة وفساد كقوله: ويهلك الحرث والنسل [البقرة/ 205] ويقال: هلك الطعام. والثالث: الموت كقوله: إن امرؤ هلك [النساء/ 176] وقال تعالى مخبرا عن الكفار: وما يهلكنا إلا الدهر [الجاثية/ 24]. ولم يذكر الله الموت بلفظ الهلاك حيث لم يقصد الذم إلا في هذا الموضع، وفي قوله: ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا [غافر/ 34]، وذلك لفائدة يختص ذكرها بما بعد هذا الكتاب. والرابع: بطلان الشيء من العالم وعدمه رأسا، وذلك المسمى فناء المشار إليه بقوله: كل شيء هالك إلا وجهه [القصص/ 88] ويقال للعذاب والخوف والفقر: الهلاك، وعلى هذا قوله: وإن يهلكون إلا أنفسهم وما يشعرون [الأنعام/ 26]، وكم أهلكنا قبلهم من قرن [مريم/ 74]، وكم من قرية أهلكناها [الأعراف/ 4]، فكأين من قرية أهلكناها [الحج/ 45]، أفتهلكنا بما فعل المبطلون [الأعراف/ 173]، أتهلكنا بما فعل السفهاء منا [الأعراف/ 155]. وقوله: فهل يهلك إلا القوم الفاسقون [الأحقاف/ 35] هو الهلاك الأكبر الذي دل النبي (صلى الله عليه وسلم آله) بقوله: «لا شر كشر بعده النار» ، وقوله تعالى: ما شهدنا مهلك أهله [النمل/ 49]. والهلك بالضم: الإهلاك، والتهلكة: ما يؤدي إلى الهلاك، قال تعالى: ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة [البقرة/ 195] وامرأة هلوك: كأنها تتهالك في مشيها كما قال الشاعر: 469- مريضات أو بات التهادي كأنما %~% تخاف على أحشائها أن تقطعا وكني بالهلوك عن الفاجرة لتمايلها، والهالكي: كان حدادا من قبيلة هالك، فسمي كل حداد هالكيا، والهلك: الشيء الهالك.
Exdore translation — not part of the source
el-Helâk (helâk olmak) üç şekildedir: Bir şeyin senin yanından yitip kaybolması, ama başkasının yanında mevcut olması. Yüce Allah'ın şu sözü gibi: "Saltanatım benden yok olup gitti" [69:29]. - Bir şeyin başkalaşma (istihâle) ve bozulma yoluyla helâk olması. Şu sözü gibi: "Ekini ve nesli helâk eder" [2:205]. "Yemek bozuldu (heleke't-taâm)" da denir. Üçüncüsü: Ölüm. Şu sözü gibi: "Eğer bir kişi ölürse" [4:176]. Yüce Allah kâfirlerden haber vererek şöyle buyurmuştur: "Bizi ancak zaman (dehr) helâk eder" [45:24]. Allah, yergi kastedilmediği yerlerde ölümü "helâk" lafzıyla anmamıştır; ancak bu yerde ve şu sözünde anmıştır: "Andolsun ki daha önce Yûsuf da size apaçık delillerle gelmişti; onun size getirdiği hakkında da şüphe içinde kalıp durmuştunuz. Nihayet o vefat edince: 'Allah ondan sonra asla bir peygamber göndermez' demiştiniz" [40:34]. Bu, zikri bu kitaptan sonrasına özgü olan bir fayda içindir. Dördüncüsü: Bir şeyin âlemden büsbütün ortadan kalkması ve tamamen yok olması. Bu, "fenâ" diye adlandırılan şeydir ve şu sözle işaret edilmiştir: "O'nun zâtı dışında her şey helâk olucudur" [28:88]. Azap, korku ve yoksulluk için de "helâk" denir. Şu söz de bunun üzerinedir: "Onlar kendilerinden başkasını helâk etmiyorlar ama farkında değiller" [6:26]; "Onlardan önce nice nesilleri helâk ettik" [19:74]; "Nice memleketi helâk ettik" [7:4]; "Nice memleket vardır ki onu helâk ettik" [22:45]; "Bâtıla sapanların yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?" [7:173]; "İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?" [7:155]. Şu sözüne gelince: "Fâsıklar topluluğundan başkası helâk edilir mi?" [46:35] — bu, Peygamber'in (salla'llâhu aleyhi ve sellem ve âlih) şu sözüyle gösterdiği en büyük helâktir: «Ardından ateş gelen şerden daha büyük bir şer yoktur.» Yüce Allah'ın şu sözü de: "Onun ailesinin helâk edilişine şahit olmadık" [27:49]. el-Hulk (ötreli olarak): İhlâk (helâk etmek) demektir. et-Tehlüke: Helâke götüren şey demektir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın" [2:195]. Helûk kadın: Sanki yürüyüşünde kendini salıveren, kırıtan kadın gibidir. Şairin dediği gibi: 469- Hasta gibi hâlsiz ya da salınarak yürüyenler, sanki %~% iç organlarının kopmasından korkuyorlar "Helûk", salınıp kırıtması sebebiyle iffetsiz kadından kinaye olarak kullanılmıştır. el-Hâlikî: Hâlik kabilesinden bir demirci vardı; bu yüzden her demirciye "hâlikî" denildi. el-Helek: Helâk olan şey demektir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)